ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ

ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΕ ΕΝΑΝ ΜΕΤΑΒΑΛΛΟΜΕΝΟ ΚΟΣΜΟ

Νομίζαμε ότι όσο περισσότερο γνωρίζουμε τον κόσμο μας, τη φύση, τον άνθρωπο, τόσο πιο σίγουροι θα πατάμε σ’ αυτή τη γη. Πιστέψαμε ότι ο ορθολογισμός, η επιστήμη, η τεχνολογία, η δημοκρατία και οι θεσμοί της, θα μας εξασφάλιζαν λίγο – πολύ κάποιες βεβαιότητες. Ελπίσαμε ότι η πρόοδος και η εξέλιξη είναι μονόδρομος για μια όλο και καλύτερη ζωή. Πήραμε φόρα και πιάσαμε ταχύτητες που ποτέ δεν είχαμε φανταστεί. Τα προβλήματα ωστόσο προκύπτουν από τον τρόπο που διαχειριζόμαστε όλα αυτά τα επιτεύγματα. 

Σιγά – σιγά και άλλοτε αιφνίδια και δραματικά βλέπουμε να συντελούνται τέτοιες ανατροπές που συχνά δυσκολευόμαστε να παρακολουθήσουμε, πόσο μάλλον να διαχειριστούμε. Και συνειδητοποιούμε ότι είμαστε πιο αβέβαιοι από ποτέ. Διαπιστώνουμε ότι οι σταθερές που νομίσαμε ότι είχαμε εξασφαλίσει αποδομούνται. Με δέος  παρακολουθούμε εξελίξεις που δεν μπορούμε να προβλέψουμε πού θα οδηγήσουν.

Βλέπουμε γύρω μας να αμφισβητείται η επιστήμη, να προσβάλλεται η δημοκρατία και η ανθρωπιά, να διαψεύδονται οι ελπίδες για ειρήνη, για ισότητα, για μια καλύτερη ζωή, να ανατρέπονται τα δεδομένα στην εργασία, στη διαμονή, στον τρόπο ζωής μας. 

Τέτοιοι προβληματισμοί και αβεβαιότητες αποτυπώνονται σε κείμενα που εντάσσονται σ’ αυτόν τον θεματικό άξονα και τις υποενότητες που ακολουθούν : 1. Συνωμοσιολογία και 2. Καταφύγια

Κείμενα σύγχρονα  ή διαχρονικά, επιστημονικά, λογοτεχνικά, δημοσιογραφικά, καθημερινά, ψηφιακά, υβριδικά, στα οποία καταγράφεται η αγωνία του ανθρώπου για τις ανατροπές που συντελούνται και η βοήθεια που αναζητά. Τα κείμενα συνομιλούν και με αντίστοιχα έργα τέχνης, καθώς η ανθρώπινη έκφραση είναι πολυτροπική.

Οι ανατροπές στον σύγχρονο μεταβαλλόμενο κόσμο συντελούνται, όπως είναι φυσικό, και στην ίδια τη γλώσσα. Προκύπτουν  αλλαγές στις μορφές επικοινωνίας και στους γλωσσικούς κώδικες, υβριδικά κείμενα, αβεβαιότητες για την αλήθεια του λόγου και των εικόνων και πολλά άλλα.

Ωστόσο υπάρχει και η αισιόδοξη προοπτική : οι αβεβαιότητες και οι προβληματισμοί οδηγούν σε περαιτέρω και συνεχείς αμφισβητήσεις. Εξάλλου, μόνο με την αμφισβήτηση προχωρά η επιστήμη και αποκρυσταλλώνεται  ο ανθρώπινος λόγος. 

Συνωμοσιολογία

Η πανδημία του κορονοϊού συνοδεύτηκε, μεταξύ άλλων, και από την ευρείας κλίμακας κυκλοφορία πάσης φύσεως αστήρικτων θεωριών σχετικά με την προέλευση  ή και την ίδια την ύπαρξή του  (κεφάλαιο: “Από τον ιό Covid στον ιό της συνωμοσιολογίας”). Το φαινόμενο όμως δεν είναι καινούριο. Η πορεία της ανθρώπινης ιστορίας έχει να επιδείξει πλήθος ανάλογων περιπτώσεων. Το υλικό της  ενότητας επιχειρεί να αναδείξει τόσο τη φύση και τα χαρακτηριστικά του συνωμοσιολογικού λόγου (κεφάλαιο: “Για τη συνωμοσιολογία”) όσο και έναν προβληματισμό σχετικά με τις αιτίες για τις οποίες οι άνθρωποι είναι διατεθειμένοι να πιστέψουν σε αυτές τις παράδοξες και, συχνά, ακραίες ιδέες (κεφάλαιο: “Γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν σε παράξενα πράγματα”). Οι αντισημιτικές θεωρίες περιλαμβάνονται ως το κατεξοχήν παράδειγμα μιας επικίνδυνης, επίμονης και συνεχώς επανερχόμενης συνωμοσιολογίας (κεφάλαιο: “Συνωμοσιολογίες περί Εβραίων”). 

Καταφύγια

Μέσα στη δίνη των ανατροπών, στην προσπάθειά του να προλάβει ή να παρακολουθήσει τις αλλαγές, ο σύγχρονος άνθρωπος συχνά αισθάνεται έρμαιο στον χρόνο και στον χώρο. Σαν να χάνει τον έλεγχο του εαυτού του και της ζωής του. Τότε χρειάζεται, όσο ποτέ, κάποια καταφύγια για αναστοχασμό και ενδοσκόπηση για να επαναπροσδιορίσει την πορεία του σ’ αυτόν τον μεταβαλλόμενο κόσμο.